WAQFS IN THE KAZÂS OF LESKOVAC, PROKUPLJE, KURŠUMLIJA AND PIROT IN 18TH AND 19TH CENTURY
DOI:
https://doi.org/10.2298/GEI2101083AKeywords:
waqf, 18–19th century, Leskovac, Prokuplje, Kuršumlija, Pirot, Ottoman EmpireAbstract
The topic of this work are muslim pious endowments, waqfs, introduced by Ottomans on the Balkans. The most intensive Muslim endowment activity on the territory of nowadays Southeast Serbia was noticed after final Ottoman conquest in the middle of the 15th century to the end of the 16th century. The aforementioned period is also the time when the reshaping of the existing Christian settlements into predominantly Muslim, Ottoman ones mainly took place. The Ottoman sources on the basis of which this institute in Serbia is presented, is new, unresearched so far and kept in the Ottoman archives of the Directorate of the State Archives of the Presidency of the Republic of Turkey in Istanbul. The source presents the 1839 census of endowments whose translation and comments are given in the attachment hereby. In the paper, I compared the sources on waqfs from the earlier period with the census from 1839. In this way, I was able to determine the changes that have occurred in the meantime, i.e. which endowments survived on the territory of the kazâs of Leskovac, Prokuplje, Kuršumlija and Pirot until the time of compiling this document. According to 1839 census I determined that at the time of the census there were a total of 70 waqfs in the area of today's Southeast Serbia, 36 of which waqfs were active in the Pirot kazâ, 10 in the Prokuplje kazâ, 21 in the Leskovac kazâ and three in the Kuršumlija kazâ. These consist mainly of real property, including various facilities of religious, educational, public, communal structure.
Downloads
References
ВОА. Osmanski arhiv Predsedništva državnih arhiva Predsedništva Republike Turske u Istanbulu (Istanbul, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi): Bâb-ı defteri, Başmuhâsebe Kalemi Defteri (BOA.DBŞM.d) No: 1 Evkaf Defterleri (BOA. EV.d) No: 11057. Tapu Tahrir Deterleri (BOA. TT.d) No: 236.
Kur’an. Kur’an s prijevodom. Prev. Besim Korkut. Sarajevo: El-Kalem, 2001.
Akgündüz, Ahmet. 1988. İslam Hukukunda ve Osmanlı Tatbikatında Vakıf Müessesesi. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
Amedoski, Dragana. 2008. „Leskovački vakufi u periodu od osmanskog osvajanja do kraja XVI veka“. Istorijski časopis 57: 137–150.
Amedoski, Dragana. 2011. „Gradski objekti u osmanskom Prokuplju u 16. veku“. U Prostorno planiranje u Jugoistočnoj Evropi: (do Drugog svetskog rata), ur. Bojana Miljković-Katić, 399–415. Beograd: Istorijski institut, Balkanološki institut SANU.
Amedoski, Dragana. 2012. “Alaca Hisar Sancağına Ait 1536 Tarihli Bir Vakıf Defteri”. Belleten LXXVI: 31–44.
Amedoski, Dragana & Srđan Katić, 2014. „Verske zadužbine muslimana nahije Pirot (Šehirkoj) 1570/1571. godine“. Mešovita građa (Miscellanea) 35: 7– 18.
Amedoski, Dragana. 2017. “XVI. Yüzyıl Şehirköy (Pirot) Vakıflarına Genel bir Bakış”. Uluslararası Balkan Tarihi ve Kültürü Sempozyumu 6-8 Ekim 2016, Bildiriler, vol. 1, ed. Aşkın Koyuncu, 289–294. Çanakkale: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Yayınları.
Amedoski, Dragana & Vladeta Petrović. 2018. Gradska naselja Kruševačkog sandžaka: (XV–XVI vek). Beograd: Istorijski institut.
Baer, Gabriel. 1997. “The Waqf as Prop for the Social System (Sixteenth-Twentieth Centuries)”. Islamic Law and Society 4 (3): 264–297.
Begović, Mehmed. 1960. „Porodični vakufi“. Istorijski časopis IX–X: 191–197.
Begović, Mehmed. 1963. Vakufi u Jugoslaviji. Beograd: Naučno delo.
Bojanić, Dušanka. 1974. Turski zakoni i zakonski propisi iz XV i XVI veka za smederevsku, kruševačku i vidinsku oblast. Beograd: Istorijski institut.
Bojanić, Dušanka. 1983. „Niš do Velikog rata 1683“. U Istorija Niša 1. Od najstarijih vremena do oslobođenja od Turaka 1878. godine, ur. Danica Milić, 107–169; 355–357. Beograd: Istorijski institut, Niš: Gradina i Prosveta.
Bojanić, Dušanka. 1986. „Požarevac u XVI veku i Bali-beg Jahjapašić“. Istorijski časopis XXXII: 49–77.
Bojanić-Lukač, Dušanka. 1991. “Les mousallas dans la ville balkanque”. La culture urbaine des Balkans (XV-XIX siécles)3. La ville dans les Balkans depuis la fin du moyen age jusqu’au debut du XXe siecle, ed. Ivan Ninić, 73–85. Belgrade, Paris: Institut des etudes balkaniques ASSA.
Božović, Rade & Vojislav Simić. 2010. Rečnik islama. Beograd: Društvo srpskoiranskog prijateljstva.
Boykov, Grigor. 2011. “Reshaping Urban Space in the Ottoman Balkans: a Study on the Architectural Development of Edirne, Plovdiv, and Skopje (14th – 15th centuries)”. In Centres and Peripheries in Ottoman Architecture: Rediscovering a Balkan Heritage, ed. Maximilian Hartmuth, 32–45. Sarajevo: Cultural Heritage Without Borders.
Čaušević, Halid. 1983. „Pravni i sociološki aspekti institucije vakufa-zaklade“. Anali Gazi Husrev-begove biblioteke IX–X: 129–140.
Ćerimović, Mehmed Ali. 1938. „O vakufu“. Glasnik vrh. vjer. Starješinstva Islamske Vjerske Zajednice 3: 150–159.
Ćirić, Jovan. 1997. „ʼTija-bara’ istorijsko-geografski pregled razvitka od XVII do kraja XIX veka“. U Pirotska buna 1836. (sa posebnim osvrtom na oslobodilački pokret u Pirotu i Ponišavlju od turskog osvajanja do oslobođenja 1877/78), ur. Borislava Lilić, 173–196. Pirot: Naša sloboda.
Dobrača, Kasim. 1976. „Vakufname u Gazi Husrev-begovoj biblioteci“. Anali Gazi Husrev-begove biblioteke IV: 41–47.
Faroqhi, Suraiya. 1984. Towns and townsmen of Ottoman Anatolia. Cambridge: Cambridge University Press.
Fay, Mary Ann. 1997. “Women and Waqf: Toward a Reconsideration of Women’s Place in the Mamluk Household”. International Journal of Middle East Studies 29 (1): 33–51.
Fotić, Aleksandar. 1991. „Rustem-pašin vakuf u Beogradu (icāreteyn)“. Istorijski časopis XXXVIII: 233–241.
Fotić, Aleksandar. 1992. „Uloga vakufa u razvoju orijentalnog grada: beogradski vakuf Mehmed-paše Jahjapašića“. U Socijalna struktura srpskih gradskih naselja (XII–XVIII vek), ur. Jovanka Kalić & Milosav Čolović, 149–159. Smederevo: Muzej u Smederevu; Beograd: Odeljenje za istoriju Filozofskog fakulteta u Beogradu.
Fotić, Aleksandar. 2010. „Turski dokumenti o Rustem-pašinom vakufu i dvostrukom zakupu 'icāreteyn' u Beogradu“. Mešovita građa (Miscellanea) XXXI: 75–108.
Handžić, Adem. 1977. „O formiranju nekih gradskih naselja u Bosni u XVI stoljeću: uloga države i vakufa“. Prilozi za orijentalnu filologiju XXV: 133–169.
Handžić, Adem. 1983. „Vakuf kao nosilac određenih državnih i društvenih funkcija u Osmanskom carstvu“. Anali Gazi Husrev-begove biblioteke IX-X: 113– 120.
Karčić, Fikret. 1983. „Međunarodno pravno regulisanje vakufskih pitanja u jugoslovenskim zemljama“. Anali Gazi Husrev-begove biblioteke IX–X: 141–153.
Katić, Srđan & Bojan Popović. 2013. „Smederevska varoš od 1459. do kraja 16. veka“. Istorijski časopis 52: 79–116.
Katić, Srđan & Uroš Urošević, 2015. „Vakufi u sumarnom popisu Smederevskog sandžaka 1530. godine“. Mešovita građa (Miscelanea) 36: 37–72.
Katić, Tatjana. 2002. “Viyana Savaşı’ndan sonra Sırbistan (1683–1699)“. In Tü- rkler. 9. Cilt, ed. Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek & Salim Koca, 765–772. Ankara : Yeni Türkiye Yayınları.
Katić, Tatjana. 2007/2008. „Muslimanske zadužbine u Pirotu od XIV do XVI veka“. Pirotski zbornik 32–33: 55–62.
Katić, Tatjana. 2018. „Osmanizovanje srednjevekovnog grada: urbani i demografski razvoj Prizrena od polovine XV do kraja XVI veka“. Istorijski časopis LXVII: 101–140.
Koçak, Zülfiye. 2016. “Alacahisar Vilayeti’ndeki Mukataalar (1471-1479)“. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 9 (45): 268–281.
Kostić, Kosta. 1973. Istorija Pirota, priređivač Ilija Nikolić. Pirot: Muzej Ponišavlja Pirot.
Köprülü, Mehmet Fuat. 1938. “Vakıf Müessesi ve Vakıf Vesikalarının Tarihi Ehemmiyeti”. Vakıflar Dergisi I (1–2): 1–6.
Köprülü, Mehmet Fuat. 1943. “Vakıf Müessesinin Hukuki Mahiyeti ve Tarihi Tekamülü”. Vakıflar Dergisi II: 1–36.
Miljković-Katić, Bojana. 2002. Struktura gradskog stanovništva Srbije sredinom XIX veka. Beograd: Istorijski institut.
Muftić, Hazim. 1938. „Problem vakufa“. Glasnik vrh. Starješinstva Islamske Vjerske Zajednice 5: 221–228.
Mušović, Ejup. 1981. „Jugoslovensko iselјeništvo u Turskoj“. Zbornik radova Etnografskog instituta 12, ur. Petar Vlahović, 65–75. Beograd: Etnografski institut SANU.
Mušović, Ejup. 1992. Muslimansko stanovništvo Srbije od pada Despotovine (1459) i njegova sudbina. Kraljevo: Slovo.
Ocak, Ahmet Yaşar & Suraiya Faroqhi. 1986. “Zaviye”. In İslam Ansiklopedisi 13, 468–476. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
Ortajli, Ilber. 2004. Najduži vek imperije. Beograd: Srpska književna zadruga.
Öztürk, Nazif. 1995. “Evkâf-ı Hümâyûn Nezâreti”. In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi 11, 521–524. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı.
Shatzmiller, Maya. 2001. “Islamic Institution sand Property Rights: The case of the 'Public Good' Waqf”. Journal of the Economic and Social History of the Orient 44 (1): 44–74.
Shaw, Stanford J. and Ezel Kural Shaw. 1977. History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, Volume 2: Reform, Revolution, and Republic. New York: Cambridge University Press.
Smailagić, Nerkez. 1990. Leksikon islama. Sarajevo: Svjetlost.
Stojančević, Vladimir. 1963. „Leskovac kao administrativno područje za poslednjih sto godina“. Leskovački zbornik III: 62–65.
Stojančević, Vladimir. 1972. „Otkup vakufskih imanja u Leskovcu posle oslobođenja 1878. godine“. Leskovački zbornik XII: 135–140.
Stojančević, Vladimir. 1983. „Niš 1804–1878“. U Istorija Niša 1. Od najstarijih vremena do oslobođenja od Turaka 1878. godine, ur. Danica Milić, 262– 306. Beograd: Istorijski institut; Niš: Gradina i Prosveta.
Stojančević, Vladimir. 1987. Leskovac i leskovačka nahija u XIX veku (1804–1878). Leskovac: Narodni muzej u Leskovcu.
Stojančević, Vladimir. 1996. Jugoistočna Srbija u XIX veku (1804–1878). Niš: Prosveta.
Stojanović, Radmila. 1967. „Izgled Leskovca za vrijeme Turaka“. Leskovački zbornik VII: 47–53.
Šabanović, Hazim. 1970. „Urbani razvitak Beograda od 1521. do 1688. godine“. Godišnjak grada Beograda XVII: 5–40.
Tričković, Radmila. 1978. „Leskovac u velikom ratu (1683–1699)“. Leskovački zbornik XVIII: 7–22.
Tričković, Radmila. 1997. „Torlak“. U Pirotska buna 1836. (sa posebnim osvrtom na oslobodilački pokret u Pirotu i Ponišavlju od turskog osvajanja do oslobođenja 1977/78.), ur. Borislava Lilić, 73–93. Pirot: Naša sloboda.
Tričković, Radmila. 2013. Beogradski pašaluk. Prir. Nebojša Šuletić. Beograd: Službeni glasnik.
Yediyıldız, Bahaeddin. 1985. Institution du Vaqf au XVIIIe siècle en Turquie: Etude socio-historique. Ankara: Société d'Histoire Turque.
Vasić, Milan. 1966/67. „Leskovac u XVI vijeku“. Godišnjak Društva istoričara Bosne i Hercegovine 17: 41–60.
Velkova, Saška & Mila Panajotović. 2017. Zaboravljeni Pirot. Pirot: Muzej Ponišavlja Pirot.
Veselinović, Rajko. 1986. „Srbija pod austrijskom vlašću 1718–1739“. U Istorija srpskog naroda IV–I, 106–162. Beograd: Srpska književna zadruga.
Veselinović, Rajko. 1993. „Srbi u Velikom ratu 1683–1699“. U Istorija srpskog naroda III-1, 491–572. Beograd: Srpska književna zadruga.
Zdravković, Slađana. 2017. „Vakufsko pitanje u Kraljevini SHS (Jugoslaviji) – Primer leskovačkog pitanja“. Leskovački zbornik LVII: 171–179.
Zirojević, Olga & Ismail Eren, 1968. „Popis oblasti Kruševca, Toplice i Dubočice u vreme prve vladavine Mehmeda II (1444–1446)“. Vranjski glasnik IV: 377–416.
Zirojević, Olga. 1980. „Oko imena Šehirkej“. Istorijski časopis XXVII: 233–236.
Zirojević, Olga. 1993. „Vakuf-ugaoni kamen gradova“. Novopazarski zbornik 17: 67–71.
Zirojević, Olga. 2000. „Najranije turske vesti o Kuršumliji“. Kuršumlija kroz vekove. Zbornik radova sa naučnog skupa Prolom Banja, ur. Slavenko Terzić, 43–55. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva: Istorijski institut SANU: TO opštine Kuršumlija.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2021 Bulletin of the Institute of Ethnography SASA
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
